Aha! Over het lopende brein

 
Het is tijd voor een winterslaap. Sinds januari liep ik om de zes weken een tochtje door de nacht heen, met als toetje de Grand Trail du Nord (GTN), een ‘trail’ door een vlak stuk Frankrijk, een stuk dat qua afstand overeenkomt met Scheveningen - Duitse grens. Van de ene rand van Nederland naar de andere. Dat spreekt meer tot mijn verbeelding dan het aantal kilometers.
 
Tijd voor bezinning. Wat ben ik wijzer geworden van die lange loperij? Dat nachtenlang doorhalen is iedere keer weer een flinke slooppartij. Naast een fysieke belasting is dat lopen-terwijl-je-brein-liever-slaapt ook in mijn hoofd altijd spannend. Het doet wat met me. Ik weet niet of dat bij anderen hetzelfde werkt als bij mij, maar ik zie het opzoeken van mijn mentale en fysieke grenzen als een boeiend experiment.
 
Er gebeuren interessante dingen tijdens het lopen. In wezen is het lange lopen natuurlijk vrij saai: het gaat langzaam en het duurt lang, en in de regen of doorheen een vlak knollenlandschap is genieten niet een geldig woord. Het avontuur tijdens het lopen zit dan ook alleen in kleine meemaakseltjes onderweg, of in je eigen hoofd.
 
Een lange loop is een autonoom verhaal, met enkele vooraf in te vullen waarden. Zo zie ik de ongeveer te lopen tijd als een vast gegeven. Ik pin al voor de start een finishtijd vast en loop me als het ware door de tussenliggende tijd heen. Bij de GTN was die tijdspanne bijvoorbeeld 25 uur (die ik net niet haalde, maar dat laatste half uurtje maakt in zo’n staat van mentale verrotting echt het verschil niet meer). Die 25 uur ‘reserveerde’ ik vooraf bij de start in mijn hoofd. Dat maakt het beleven van die periode simpel. Je start  tussen de middag en je eindigt tussen de middag en in de periode tussen die momenten wordt afstand overbrugd. Verder hoeft niets en kan niets. Een hanteerbaar concept.
 
Steevast is er een moment in zo’n wedstrijd, dat ik er doorheen zit. Het is dan ook vooral een wedstrijd tegen mezelf. Misselijkheid, extreme slaap, pijn of algehele malaise zijn signalen die zich opdringen. Het opvangen van die signalen wekt altijd het opgeef-duiveltje in mijn hoofd, maar na wat mentaal tegengas is die plaaggeest na enkele uren wel weer weg.
 
Boeiend ook zijn andere zaken die voorvallen, meestal tijdens de nacht, vaak vlak voor zonsopkomst. Op die korte momenten, waarin je pijn, honger en vermoeidheid niet meer actief waarneemt, wordt je bewustzijn teruggebracht tot een set simpele waarnemingen: Ik besta, mijn benen lopen, mijn ogen kijken, mijn brein registreert, neutraal. Afstand en tijd zijn onbelangrijk, extreme gevoelens en prikkels zijn gereduceerd tot afstandelijke waarnemingen.
 
Hallucinaties
De vermoeidheid en de natuurlijke entourage werken als geestverruimende middelen. Veel lopers nemen hallucinaties waar: een pratende gnoom op een rotsblok, een orkest in een bosschage of een olifant-groot knuffeldier in een wei. Vooral de tweede loopnacht (van de wat langere ondernemingen) staat berucht om zijn rijke aanbod aan hallucinogene activiteit. Daarnaast maakte ik zelf ook een ander interessant verschijnsel mee, aan het einde van mijn tweede nacht van de Ultra Mític in Andorra. Ik liep vanaf de laatste hoge col naar beneden, op weg naar het laatste controlepunt in een berghut. Ik bedacht me dat ik nog dat gammele bruggetje over moest, waarvan de rechterleuning halverwege was gebroken. Daarna nog een vervelend glad modderig kronkelpad door een zompig terrein, om uiteindelijk een klein bosje te passeren met bizar hoge bomen, waarvan er drie gevaarlijk naar links hingen… Uhhhh? Opeens realiseerde ik me dat ik helemaal niet kon weten hoe het pad eruit zou zien, ik was immers nog nooit van mijn leven in dit deel van Andorra geweest. Maar toen ik het pad vervolgde, kwam ik het bruggetje tegen uit mijn ‘herinnering’, en daarna het zompige gladde pad, en tenslotte ook de drie overhellende bomen…
 
Het was een vreemde ervaring, waar ik bij de laatste controlepost een paar minuten over heb nagedacht, en zelfs nog een vraag over heb proberen te stellen aan een wakkere vrijwilleger op de ravito. Het formuleren van de juiste vraag leverde echter zo’n conflict op tussen mijn herinnering en mijn gevoel voor de realiteit, dat ik maar ben doorgelopen, halverwege het stellen van de vraag. Een stuk verder tijdens de afdaling overkwam het me opnieuw. Die watervallen had ik eerder gezien. Maar wanneer? En met wie? Ik besloot het bij de finish aan Nicole te vragen, die weet dat soort dingen meestal nog wel.
 
Maandenlang heb ik die ervaring in Andorra een plek proberen te geven. Ik kon mijn voorspellende gave niet goed verklaren, totdat ik een week geleden een artikel las waarin het ging over deja vu ervaringen. De Aha-Erlebnis! Opeens vielen de franc, het kwartje en de munt van twintig eurocenten. Een deja vu. Een officiële benaming voor een typisch fenomeen, ik voelde me bevrijd en herboren. Mijn brein had iets verklaarbaars doorstaan. Ik ben weer een stapje verder.